Społeczeństwo lotnictwu

Na podstawie Skrzydlata Polska, październik 1937 r.

Po polskim zwycięstwie w Challenge’u 1932 przy LOPP powołano Komitet Uczczenia Żwirki i Wigury. Jego zadaniem było skoordynowanie spontanicznej akcji społecznej, która zrodziła się po wielkim sukcesie polskich lotników.

Mogło się wydawać, że po śmierci bohaterów, uczczeniu ich pamięci oraz zabezpieczeniu środków na wychowanie nieletniego syna Żwirki, społeczny zapał szybko wygaśnie, a Komitet podzieli los wielu podobnych inicjatyw. Stało się jednak inaczej. Komitet kontynuował działalność, nadając jej trwały charakter i wyznaczając sobie nowy cel: wspieranie rozbudowy polskiego lotnictwa. Aby nie rozpraszać wysiłków, ściśle związał się z LOPP, stając się jej integralną częścią.

W odpowiedzi na hasło LOPP „Uczmy się latać!” rozpoczęto zbiórkę funduszy na samoloty dla szkół i klubów lotniczych. Inicjatywa spotkała się z bardzo życzliwym przyjęciem społeczeństwa. Jako jedni z pierwszych wystąpili podoficerowie, ofiarowując dziewięć samolotów.

8 maja 1936 r., w obecności Prezydenta Rzeczypospolitej oraz Naczelnego Wodza, gen. dyw. Leon Berbecki, prezes Zarządu Głównego LOPP i Komitetu Żwirki i Wigury, przekazał Szkole Lotniczej im. Marszałka Piłsudskiego w Bielsku pierwszą eskadrę ufundowaną ze składek społecznych. Składała się ona z trzynastu samolotów.

Uroczystość ta zapadła w pamięć szczególnie dzięki słowom marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, zachęcającym społeczeństwo do dalszego, zorganizowanego wysiłku na rzecz państwa. Już wtedy zakładano, że zbiórka będzie kontynuowana, lecz wyniki osiągnięte w latach 1936–1937 przerosły oczekiwania.

26 września 1937 r. na lotnisku mokotowskim zaprezentowano 127 samolotów o wartości 3,5 miliona złotych, ufundowanych przez społeczeństwo za pośrednictwem Komitetu Żwirki i Wigury w roku zbiórkowym 1936/1937. Przemawiający w imieniu ofiarodawców wojewoda dr Michał Grażyński, którego akcja na Śląsku przyniosła 51 samolotów, zapowiedział dalszą zbiórkę i wskazał, że w 1938 r. celem powinno być ufundowanie 200 maszyn.

Nie było jeszcze wtedy przesądzone, jaki kierunek przyjmie kolejna akcja. Lotnictwo sportowe nie odczuwało już tak dotkliwego braku sprzętu, natomiast potrzeby w innych dziedzinach pozostawały znaczne. Możliwe więc było, że Komitet wystąpi z nowym hasłem. Niezależnie od dalszych decyzji widoczna była rosnąca gotowość społeczeństwa do ofiarności na rzecz lotnictwa. Dowodziło to, że szerokie rzesze Polaków nie tylko rozumiały potrzebę jego rozwoju, lecz także darzyły je szczególną sympatią.

Warto podkreślić, że ofiary na budowę samolotów zbierano niezależnie od zwykłych składek na LOPP, a budżet Ligi nie był przez to uszczuplany. Lista fundatorów z lat 1936–1937 obejmowała pracowników fizycznych i umysłowych, urzędy, przedsiębiorstwa, związki zawodowe, duchowieństwo, samorządy, przemysł, handel, banki, a także — po raz pierwszy — hojnych ofiarodawców indywidualnych.

Na ogólną liczbę 123 samolotów ufundowanych dla wojska, szkół i aeroklubów (4 samoloty zakupione zostały do użytku prywatnego fundatorów) - na poszczególne grupy ofiarodawców przypada:

Terytorialnie biorąc, przoduje Śląsk, który ufundował 40% wszystkich samolotów. Po nim idzie Warszawa. Na specjalne wyróżnienie zasługuje społeczeństwo Kresów Wschodnich, które ufundowało 13 samolotów.

Wśród pracowników wyróżnili się szczególnie robotnicy Huty Florian w Świętochłowicach. Ufundowali oni 5 samolotów. Sami fizyczni pracownicy jednej huty!

Związek Pracowników Skarbowych R. P. zebrał od swoich członków składki na 10 samolotów.

Wspaniały jest dar Dyrekcji i Pracowników Koncernu Naftowego Małopolska - Karpaty: 5 całkowicie wyposażonych „trzynastek”, w tym 4 z silnikami...

Nie będziemy mnożyć przykładów, bo u bardzo wielu fundatorów można dostrzec okoliczności, które dar ich wywyższają. Z zestawionej poniżej, dokładnej i szczegółowej listy sami Czytelnicy będą mogli ocenić wartość poszczególnych ofiar.

Podpis pod ilustracją: 127 samolotów ufundowanych przez społeczeństwo lotnictwu w roku 1936/37.

Podpis pod fotografią zbiorczą: W pierwszym rzędzie stoją 4 RWD-13 sanitarne; za nimi rząd RWD-10, następnie - RWD-13 oraz 4 rzędy RWD-8. Po lewej stronie, prostopadle, ustawione są prototypy. Widać RWD-11.

Lista fundatorów samolotów*)

Osoby prywatne

Duchowieństwo

*) Gwiazdka przy samolocie oznacza, że ufundowany został samolot wraz z silnikiem, s - sanitarny.

Pracownicy przedsiębiorstw i urzędów

Związki pracownicze i organizacje społ.

Przedsiębiorstwa przemysł., handl. i banki

Samorządy

Czytelnicy pism

Drobni ofiarodawcy za pośrednictwem Okręgów i Obwodów LOPP

Fundatorzy samolotów do własnego użytku

Poza tym następujące osoby i przedsiębiorstwa zakupiły w r. 1936/37 za pośrednictwem Komitetu Żwirki i Wigury samoloty do własnego użytku:

Przydział samolotów ufundowanych (stan na październik 1937 r.)

Pozostałe 11 samolotów (w tym 4 samoloty sanitarne) nie zostały jeszcze rozdysponowane.

Przedstawiciel Naczelnego Wodza, Pan Wiceminister Spr. Wojsk. gen. bryg. J. Gołuchowski i Prezes Zarządu Gł. LOPP Pan Inspektor Armii, gen. dyw. Leon Berbecki, zapoznają się z listą fundatorów i składają podziękowania przedstawicielom ofiarodawców.